Recensies: Sparkling in het onderwijs

De volgende recensies over het boek 'Sparkling in het onderwjis' zijn verschenen:

HBO Journaal, Jaargang 25, nummer 9, juni/juli 2003

Ministerie van OC&W, oktober 2002
MESO magazine, nummer 125, augustus 2002

Meer informatie over dit boek.



HBO Journaal

Bij sparkling moest, ik voordat ik aan het boek Sparkling in het onderwijs van Arnold Lokhorst begon, aan bronwater denken. Maar voor onderwijs dat bruist, is veel te zeggen, éducation gazeuse dus. Lokhorst gaat op zoek naar flow-ervaringen en die doen zich voor in 'een toestand van uitzonderlijke arbeidsvreugde'. Mijn Hollandse nuchterheid roept de vraag op, of 'uitzonderlijke arbeidsvreugde' niet wat veel gevraagd is op een gemiddelde dag in een hogeschool. Lokhorst betoogt dat we over voldoende energie blijven beschikken als we bewust en gericht werken aan twee gebieden: effectiviteit en zingeving. We dienen ons bewust te worden van onze belangrijke persoonlijke waarden, omdat volgens de auteur veel ongerief in het onderwijs ontstaat doordat de doelen van de school en de doelen van de docent niet met elkaar sporen. Lokhorst legt dit uit aan de hand van concrete voorbeelden en geeft aan hoe hiermee om te gaan. Een praktisch boek voor wie worstelt met het bepalen van zijn eigen plek als docent in een veranderende omgeving.

Terug naar boven


Ministerie van OC&W
Het is een prettig geschreven boek voor (in principe gezonde) docenten. De onderwijssfeer is heel herkenbaar en het boek zal daarom veel mensen in het onderwijs aanspreken. Daar komt bij dat op veel punten praktische tips worden gegeven, handige invuloefeningen, schema's en kritische vragen waarmee docenten kunnen bepalen hoe het met hun beroepsuitoefening is gesteld. In die zin kan het boek een welkome bijdrage leveren aan de vermindering van werkdruk en de bevordering van het werkplezier van docenten. (De minister van OC&W, Mevr. M.J.A. van der Hoeven).

Terug naar boven


Meso magazine
Burnout is inmiddels een ingeburgerd verschijnsel in het onderwijs. Dit ontstaat wanneer verkeerd gereageerd wordt op de omgeving waardoor stress onstaat en wel zoveel dat adequaat functioneren lastig geworden is. Het tegenovergestelde van burnout is flow. Flow is een toestand met een gevoel van extase waarbij men volledig betrokken is bij de uitvoering van de taak; er is volledige concentratie en aandacht. Men ervaart de helderheid van doelen: het is duidelijk waar men naar toe wil en hoe men daar kan komen. Er is ook een gevoel van tijdloosheid, autonomie en een sterke intrinsieke motivatie. Flow is een begrip dat al enige tijd bestaat en waarvan het concept ontwikkeld is door Csikszentmilhalyi. Flow kan ontstaan als op drie grote deelgebieden bewustwording ontstaat en men in staat is gerichte activiteiten uit te voeren.

Deze gebieden zijn Efficiëntie: ofwel hoe kan er voor worden gezorgd dat de dingen op de goede manier gebeuren. Dat gaat altijd over zaken als een goede organisatie van het eigen werk waardoor er geen tijd vermorst wordt aan te veel activiteiten. Binnen het leraarschap wordt dat vertaald met: strak omgaan met procedures voor klassenorde, huiswerk en proefwerken; uniforme afspraken over contacten met ouders en een hoeveelheid taken die in een jaar goed uitvoerbaar is.

Effectiviteit: die zaken aanpakken die op dat moment nodig zijn. De leraar moet zich niet laten afleiden door zaken die op dat moment niet bijdragen aan een betere taakuitoefening. Bijvoorbeeld het regelen van een schoolreis moet eerder, maar ook later wordt opgepakt dan strikt noodzakelijk is. Zo blijft er tijd over om andere zaken aan te pakken.

Zingeving en zinbeleving: veel mensen en dus ook leraren merken in de loop van tijd dat bevrediging van allerlei materiële behoeften zoals een grote auto, tuin of huis niet die bevrediging geeft die ze ervan verwacht hadden. Dat heeft volgens Lokhorst te maken met onbekendheid van eigen doelen die mensen zichzelf stellen. Deze BPW's (belangrijke persoonlijke waarden) zijn onderliggende drijfveren of motivaties waar mensen veel waarde aan hechten, zoals trouw, gezondheid, gezin, genieten enzovoorts. Mensen kunnen zich ongelukkig voelen omdat ze merken dat ze in een organisatie werken die ver af staat van eigen persoonlijke waarden. Het is dan zaak om deze twee meer met elkaar in balans te brengen. Lokhorst schetst dat veel ongerief in het onderwijs veroorzaakt wordt door verschillen tussen doelen van de school en de persoonlijke doelen van de leraar. Leraren zijn grofweg in twee typen in te delen: de vakgerichten of de leerlinggerichten. Dit kan haaks staat op de wijze waarop de school haar organsatiedoelen wenst na te streven. Lokhorst heeft getracht een Nederlands begrip voor flow te introduceren: sparkling. Hoewel dat begrip ook on-Nederlands is, heeft de auteur het in de meeste passages toch vooral over flow. Het boek is desondanks zeker aan te bevelen omdat het handvatten biedt om personeel in het onderwijs meer te binden en knelpunten uit de weg te ruimen. Omdat de anekdotes alleen in het onderwijs voorkomen, zal er een grote herkenbaarheid zijn, die de bruikbaarheid ten goede komt.

Terug naar boven